O metodach „odświeżania” pamięci

Categories Społeczeństwo, ZdrowiePosted on

Czytam artykuł o metodach śledczych, które trzeba stale ulepszać, tak by uwzględniały zmieniającą się populację osób „uwikłanych” w przestępstwa i śledztwo. Wraz ze wzrostem liczby osób w podeszłym wieku, przy jednoczesnym polepszaniu się jakości ich życia, a co za tym idzie rosnącej aktywności życiowej, zwiększa się również częstotliwość ich występowania w procesach karnych – i tu profesjonaliści muszą się „nagimnastykować”, bo pamięć i zdolności poznawcze osób w podeszłym wieku bywają zawodne.

Autorka: Katarzyna Władyka

Funkcje kognitywne

Wyrażenie „kognitywne” (ang. cognitive) odnosi się do filozoficznego pojęcia „poznanie” (ang. cognition), które dotyczy zdolności poznawania rzeczywistości. Z perspektywy psychologicznej, to po prostu zdolność do odbierania informacji z otoczenia, przetwarzania ich i późniejszego wykorzystywania.

Inaczej ujmując: procesy poznawcze służą do tworzenia i modyfikowania wiedzy o otoczeniu. Są to procesy przetwarzania informacji, jakie zachodzą w układzie nerwowym i polegają na odbieraniu informacji z otoczenia, ich przechowywaniu i przekształcaniu, oraz wyprowadzaniu ich ponownie do otoczenia w postaci reakcji – zachowania. I niestety, z tymi poszczególnymi etapami bywa u niektórych starszych osób różnie. Dlaczego?

Starzenie się mózgu i dwa typy inteligencji

Poziom zdolności poznawczych (odbiór informacji, przetwarzanie, wykorzystywanie) jest cechą indywidualną każdego człowieka, która ulega zmianie w ciągu życia. Pogarszanie się tych zdolności, obok pogarszania się stanu zdrowia, jest jednym z głównych aspektów starzenia się. Niekorzystne zmiany zależą od ośrodkowego układu nerwowego. Upośledzenie zdolności poznawczych związane z wiekiem spowodowane jest zaburzeniami procesów przekazywania informacji w zakończeniach nerwowych (synapsach), a nie – jak myślą niektórzy – obumieraniem neuronów.

W psychologii wyróżnia się dwa dopełniające się typy inteligencji – płynnej i skrystalizowanej. Inteligencja płynna jest utożsamiana z wrodzoną inteligencją – z którą się rodzimy, czyli inteligencją niewyuczoną, z szybkością i jakością przesyłania impulsów nerwowych w neuronach, czy wreszcie z potencjałem intelektualnym. Ta skrystalizowana obejmuje zaś wiedzę przyswajaną przez daną osobę i zdolność dostępu do tej wiedzy.

I tak inteligencja płynna przejawia się efektywnością spostrzegania i rozumowania indukcyjnego, pojemnością uwagi oraz szybkością przetwarzania informacji. Inteligencja skrystalizowana natomiast wyraża się wypracowywaniem nowych strategii myślenia oraz organizowania i używania informacji przechowywanych w pamięci.

Pierwszy typ inteligencji zależy od sprawności układu nerwowego i krwionośnego, więc jej zasoby obniżają się z wiekiem; zdaniem ekspertów proces ten uruchamia się około 35 roku życia. Mimo to, ogólna sprawność intelektualna utrzymuje się na względnie stałym poziomie do momentu wejścia w okres późnej starości. Dzieje się tak dlatego, że wraz ze spadkiem inteligencji płynnej, nadrzędną rolę zaczyna odgrywać inteligencja skrystalizowana. Ta płynna przestaje być nam tak bardzo potrzebna. Zdaniem wielu psychologów, należy mówić więc o procesie optymalizacji funkcjonowania intelektualnego, a nie o jego pogarszaniu się. Po prostu, z wiekiem zmienia się struktura intelektu, a my kompensujemy sobie powstające niedostatki; systematycznie uczymy się minimalizować straty wynikające z gorszego funkcjonowania poznawczego i równocześnie dostosowujemy swoje codzienne działanie tak, by przystosować się do zmieniających się możliwości.

Straty jednak są. Zaburzenia zdolności poznawczych są silnie skorelowane z wiekiem. W grupie osób 65+ problemów poznawczych nie ma zaledwie 30% badanych. Wiek nie jest jednak jedynym wyznacznikiem funkcjonowania poznawczego. Czynnikami zapobiegającymi procesowi pogarszania się umiejętności kognitywnych i pomagającymi osiągać oraz utrzymywać wyższy poziom zdolności poznawczych są: wykształcenie, aktywność fizyczna, społeczna oraz zawodowa. Rada jest prosta: chcemy dbać o intelekt i swoją pamięć – musimy być aktywni!

4 techniki przesłuchania poznawczego
(do zastosowania gdy już od godziny szukamy kluczy)

Po tym wstępie wracamy do specjalistów trudzących się nad ulepszaniem technik przesłuchiwania osób w podeszłym wieku. Standardowe procedury przesłuchania mogą nie ułatwiać świadkowi wydobywania informacji o zdarzeniu z jego pamięci, a często stwarzają warunki niesprzyjające właściwej komunikacji z przesłuchiwanym – trzeba te procedury dostosować do swoistych psychofizjologicznych właściwości osób w podeszłym wieku.

Jedną z propozycji jest wykorzystanie w praktyce śledczej kognitywnej metody przesłuchania, inaczej zwanej przesłuchaniem poznawczym lub wywiadem poznawczym. To jedno z największych osiągnięć psychologii sądowej ostatnich 25 lat. Twórcami metody byli profesorowie psychologii (Edward Geiselman i Ronald Fisher), którzy bazując na naukowo potwierdzonych regułach rządzących funkcjonowaniem pamięci człowieka, stworzyli innowacyjny model przesłuchania. U podstaw legło założenie, iż efektywność odtwarzania śladu pamięciowego zależna jest od ilości składających się nań elementów, ta zaś od złożoności zdarzenia. Ponadto, zwrócono uwagę, że ze względu na fakt istnienia mnogości dróg odtwarzania zakodowanego w pamięci faktu, informacja, której nie można wydobyć za pomocą jednej „ścieżki dostępu”, może zostać odtworzona w inny sposób.

Pierwsza z technik bazuje na przywoływaniu kontekstu. Należy skłonić świadka do powtórnego przeżycia sytuacji przestępstwa, poprzez jak najpełniejsze odzwierciedlenie okoliczności towarzyszących zdarzeniu oraz zwrócenie uwagi na te jego elementy, które spowodują pobudzenie ułatwiające odtworzenie wiadomości zakodowanych czy przechowywanych w pamięci trwałej. Osoba w podeszłym wieku łatwiej przypomni sobie szczegóły, gdy zostanie zapytana o odczucia, zapachy, dźwięki itd. Skuteczność tej techniki polega nie na odtworzeniu jedynie fizycznych warunków zdarzenia, ale przede wszystkim na zrekonstruowaniu stanów afektywnych jemu towarzyszących. Chodzi tu o subiektywne doświadczenie świadka, jego uczuć, wniosków i myśli.

Druga technika polega na skłonieniu świadka do swobodnej wypowiedzi na temat zdarzenia – bez przerywania, pomijania tego, co może wydawać się nieistotne dla sprawy czy wstydliwe. Każda bowiem informacja może stać się ważną wskazówką, ułatwiającą świadkowi dostęp do szerszych zasobów jego pamięci. Często wystarczy dać starszej osobie czas, nie poganiać, a pamięć się odblokuje, niejako sama.

Kolejną techniką przesłuchania kognitywnego jest poproszenie świadka o opisanie danego zdarzenia w zmienionym porządku chronologicznym np. od tyłu. W ten sposób pobudza się wyobraźnię przesłuchiwanego, pomagając mu przypomnieć sobie szczegóły, które wcześniej pominął. Za pomocą zmiany chronologii można przeprowadzić skoncentrowaną i rozległą eksplorację pamięci, a dzięki zmianie perspektywy czasowej przyczynić się do przypomnienia informacji, które nie do końca pasują do schematu poznawczego.

Ostatnia technika ma na celu redukcję ograniczeń narzuconych przez jednostkową wiedzę i oczekiwania i polega na poleceniu świadkowi, by spróbował postawić się w różnych rolach, a następnie opisał zdarzenie z punktu widzenia różnych osób w nim uczestniczących, np. z perspektywy ofiary czy sprawcy. Celem tej techniki jest uzyskanie większej ilości szczegółów i uchwycenie pełnego obrazu wyjaśnianego zdarzenia.

Efektywność metody przesłuchania kognitywnego jest zdecydowanie wyższa niż metod tradycyjnych. Liczne badania eksperymentalne potwierdziły wpływ, jaki wywiera ona na zwiększenie ilości prawdziwych informacji od świadków krytycznego zdarzenia. Nie życzę Dojrzałym Wspaniałym uczestnictwa w zdarzeniach, które potem mogą interesować śledczych, ale czytając artykuł na ten temat, nie mogłam się pozbyć wrażenia, że poprawa poziomu odtwarzania i znajdowanie innych ścieżek dostępu do naszej pamięci przydaje się w codziennym funkcjonowaniu „zapominalskich” osób w podeszłym wieku. Także trzymajmy się z dala od kłopotów, ale w razie potrzeby przesłuchajmy się sami – techniki są te same.

Komentarze

ZAPISZ SIĘ NA NEWSLETTER!

FreshMail.pl