Neglekt, czyli zespół zaniedbywania stronnego

Categories ZdrowiePosted on

Choroba ma po polsku kilka nazw: zespół zaniedbywania jednostronnego, zespół pomijania, zespół nieuwagi stronnej itd. Zespół najczęściej spotykany jest u osób z lewostronnym niedowładem ciała – wskutek wylewu, udaru lub po operacjach neurologicznych. Występuje po uszkodzeniu jednej z półkul mózgu, na ogół prawej, czyli tej niedominującej. Zaburzenia polegają na utrudnieniu w spostrzeganiu lub kompletnym niedostrzeganiu połowy przestrzeni po stronie przeciwległej do uszkodzonej półkuli mózgu. To niezauważanie dotyczy nie tylko bodźców wzrokowych, ale także słuchowych i dotykowych.

Autorka: Katarzyna Władyka

Chorzy mający problemy z postrzeganiem lewej strony często nie zdają sobie sprawy z własnych ograniczeń w funkcjonowaniu; w efekcie dochodzi do zaburzeń: w komunikacji z otoczeniem i orientacji dotyczącej bodźców płynących ze strony pomijanej.

U osób cierpiących na neglekt może występować apraksja, czyli utrata zdolności do wykonywania dobrze znanych wcześniej czynności: mycia, czesania, golenia, malowania się, ubierania lub apraksja konstruktywna, gdy chory ma problemy z odwzorowaniem prostych rysunków (chorzy rysują tylko prawą połowę np. okręgu). Ważne by podkreślić, że osoba chora nie pomija lewej strony, bo źle widzi albo nieuważnie patrzy; pomija ją, bo nie ma świadomości, że jakakolwiek lewa strona istnieje.

Głębokość pomijania może być różna – nigdy nie jest to pomijanie dokładnie połowy przestrzeni. Należy dodać, że osoba z zespołem zaniedbywania zazwyczaj jest w stanie skierować uwagę w lewą stronę, jeżeli jakiś silny bodziec „pociąga ją” w tę stronę – otoczenie chorego powinno się nauczyć co działa jako taki „koncentrator” uwagi.

Gdy bliscy i otoczenie chorego nie mają wystarczającej wiedzy na temat zaburzeń cierpiącej, na zespół zaniedbywania jednostronnego, osoby może dochodzić do licznych nieporozumień. Dlatego też warto wiedzieć na ten temat więcej.

Jakie objawy sugerują występowanie zespołu zaniedbywania?

  • Brak reakcji na to co się dzieje po lewej stronie (np. chory nie widzi lewej strony pomieszczenia, ani osób znajdujących się po tej stronie; nie znajduje kubka z herbatą znajdującego się na stole, po jego lewej stronie).
  • Obijanie się o drzwi i meble.
  • Zostawianie części posiłku na talerzu (chory pozostawi nietknięte to, co znajdowało się po lewej stronie talerza).
  • Problemy z czytaniem (chory czyta tylko prawą stronę kartki, nie znajduje początku wiersza, bo ten jest po lewej stronie).
  • Problemy z dbaniem o siebie: niedokładne mycie, trudności z ubieraniem się (np. chory wkłada jeden but i uznaje, że jest gotów do wyjścia).
  • Poczucie obcości własnych lewych kończyn (w związku z tym możliwe są histeryczne reakcje).

Ponadto zespołowi zaniedbywania może towarzyszyć brak świadomości choroby, trudności z oceną odległości, a także impulsywność w działaniu.

Specyficzne problemy chorych z zespołem zaniedbywania połowiczego mają istotny wpływ na sposób sprawowania opieki nad nimi. Opiekun takiego chorego powinien wykazywać się dużą cierpliwością i taktem np. podczas spożywania posiłków – przy zaburzonym czuciu języka, warg i podniebienia, chory przeżuwając pokarm nie zamyka dokładnie ust, a niesprawny język wypycha pokarm na zewnątrz.

Co można zrobić?

Gdy chory jest rehabilitowany (np. po udarze) możliwa jest znaczna poprawa (najwyraźniejsza poprawa następuje w ciągu kilku miesięcy od krytycznego wydarzenia) lub całkowite ustąpienie zespołu zaniedbywania. Pocieszające jest to, że nawet w przypadku, gdy część zaburzeń pozostaje na stałe, to po pewnym czasie stają się one mnie uciążliwe, gdyż chory przyzwyczaja się do ograniczeń i przyswaja zachowania ułatwiających kontrolowanie przestrzeni. Należy jednak pamiętać, że nawet niewielkie pomijanie jednej strony może znacząco utrudnić powrót do samodzielnego funkcjonowania. Dlatego też, należy dużo ćwiczyć. Poniżej kilka wskazówek:

  • Zwiększanie świadomości lewej strony – nieustanne zwracanie uwagi na lewą stronę (oczywiście bez  powodowania konfliktów); podczas rozmowy z chorym należy stawać z lewej strony, żeby kierując się do rozmówcy musiał patrzeć na lewo i żeby dźwięk docierał z lewej strony. Jeżeli chory nie kieruje głowy w stronę rozmówcy, można delikatnie przekręcić mu głowę. Najpierw trzeba to robić często, po pewnym czasie chory powinien sam zacząć zwracać się w stronę, z której dobiega głos.
  • Gdy chory nie zauważa przedmiotu po prawej stronie – np. chory nie może znaleźć widelca – opiekun nie może go strofować; zamiast tego powinien powiedzieć „tu jest twój widelec” i skierować rękę chorego w stronę poszukiwanego przedmiotu. Wzrok automatycznie pójdzie za ręką. Przedmioty często używane warto kłaść po lewej stronie, np. telefon czy okulary na szafce nocnej. Pomocne bywa przestawienie mebli w taki sposób, by pokój chorego był naturalnym miejscem do ćwiczeń. Jeżeli zespół zaniedbywania utrzymuje się bez zmian przez wiele miesięcy a kładzenie potrzebnych przedmiotów po lewej stronie powoduje frustrację, po pewnym czasie należy zrezygnować z utrudnień i kłaść przedmioty po prawej stronie, tak by niepotrzebnie nie męczyć chorego.
  • Jeżeli lewa ręka jest bez niedowładu, ale nieużywana, ze względu na zespół zaniedbywania – warto pomagać osobie chorej w używaniu przedmiotów codziennego użytku. Niektóre czynności można wykonywa wspólnie z osobą chorą – np. brać lewą rękę chorego i wspólnie sięgać nią po przedmioty, chwytać za klamkę, odkręcać kran. Cierpliwe wykonywanie takich ćwiczeń może dawać bardzo dobre rezultaty.
  • Jeżeli chory ma problemy z jedzeniem, bo nie widzi lewej strony talerza – można przy talerzu położyć coś wyraźnego i jaskrawego. Jeżeli chory korzysta z komputera, na lewej krawędzi monitora można nakleić czerwoną taśmę. Będzie ściągała wzrok w lewą stronę.

Dodatkową pomocą może być wykonywanie ćwiczeń:

  • wzrokowo-przestrzennych – układanki, klocki, odnajdywanie takich samych elementów;
  • słuchowych – słuchanie muzyki z różnie umiejscowionych źródeł dźwięku (radio stojące przy lewym uchu, przy prawym, blisko, daleko, itp.);
  • dotykowych – dotykanie części ciała chorego przy zamkniętych oczach i zgadywanie, jaka część ciała jest właśnie dotykana lub masowana.

Komentarze

ZAPISZ SIĘ NA NEWSLETTER!

FreshMail.pl